Bitkisel Yağlar Sağlıklı Mı?

woman-pouring-vegetable-oil-on-saladBitkisel yağların tüketimi son yüzyılda çok büyük oranda arttı. Yapılan birkaç araştırma sağlıklı gıdalar sanılan bu yağların aslında zarar verebileceğini gösteriyor.

Bitkisel yağlar soya, ayçiçeği veya mısır gibi bitkilerin tohumundan elde edilir. 20. yüzyıla kadar bu yağlar yoktu çünkü basitçe onları yapabilecek teknolojiye sahip değildik.

Aslında bu yağların üretimi çok iğrenç ve insan tüketimine uygun sayılmaları gerçekten şaşırtıcı. Üretim aşaması beyazlaştırma, koku giderme ve oldukça toksik bir çözücü olan hekzanı içeriyor. Bu yağlar sağlıklı olduğu iddia edilen salata sosları, tereyağ benzerleri, mayonez, kurabiye de dahil olmakla pek çok işlenmiş gıdada bulunuyor.

Kısaca bu yağların üretimi fabrikalarda, makinelerle ve bir sürü kimyasal işlemle gerçekleştiriliyor.

Neden Zararlılar?

Bu yağlarla ilgili en önemli sorun çok fazla Omega-6 yağ asitleri içermeleri. Omega-3 ve 6 yağ asitleri gerekli yani dışarıdan alınması zorunlu olan yağlar.  Ama evrim sürecimiz boyunca Omega-3 ve 6 yağ asitlerini belli bir oranda aldık. Bu oran tarih boyunca 1:1’di. Yani 10 gram Omega-3 yağı alıyorsak, 10 gram Omega-6 alıyorduk.

Fakat ne var ki son yüzyılda bu denge bozuldu. Günümüzde bu oran neredeyse 16:1’e yükseldi. Yani 10 gram Omega-3 yağı alıyorsak 10X16=160 gram Omega-6 alıyoruz.

Omega 6:3 dengesi, Omega-6 lehine döndüğü zaman vücutta kötü şeyler olmaya başlıyor. Hücre zarlarında biriken Omega-6 yağları enflamasyona neden oluyor.

Enflamasyon kalp hastalıkları, kanser, diyabet, eklem iltihabı ve daha pek çok Batı hastalığının önemli nedenlerinden biri.

Bu yağların tüketimi çok arttı

Son yüzyılda, tereyağı gibi sağlıklı yağların tüketimi azalırken bu tür yağların tüketimi çok arttı. Nedense “kalp dostu” olarak adlandırıldılar ve dünyanın her yerinde hükümetler insanları bu yağları tüketmeleri konusunda teşvik etti.

Aşağıdaki grafikte, daha önce insanların hiç bilmediği bu yağların tüketiminin nasıl arttığını görüyorsunuz:

polyunsaturated-fat-consumption

Aşağıdaki grafikte ise vücudumuzda bulunan yağ depolarındaki Omega-6 içeriği gösteriliyor:

linoleic-acid-in-body-fat

Bu tür bitkisel yağlar sadece enerji olarak yakılmıyor. Kimyasal reaksiyonlara karşı çok hassas olan bu yağlar hücrelerin içinde de depolanıyor. Bu yağların vücutta fizyolojik değişikliklere neden olduğunu bilmek çok endişe verici.

Bu yağlar kolaylıkla hasar görüyor

Doymuş, çoklu-doymamış veya tekli-doymamış yağ asitleri dediğimiz zaman, bu yağ asitlerinin moleküllerindeki çift bağlardan bahsediyoruz.

  • Doymuş yağlar çift bağ içermez
  • Tekli doymamış yağlar bir tane çift bağ içerir
  • Çoklı doymamış yağlar iki veya daha fazla çift bağ içerir.

Çoklu doymamış yağlarda bulunan çift bağlar oksitlenmeye karşı çok hassas. Bu yağ asitleri oksijenle reaksiyona giriyor ve bu onlara hasar veriyor. Eğer bu yağlardan çok fazla yersek ve vücudumuzda çok fazla depolanırlarsa, hücre zarlarımız oksitlenmeye karşı hassas hale geliyor.

Kısaca, bu yağları yedikçe vücudumuzu kolaylıkla zararlı maddelere dönüşebilen çok kırılgan yağ asitleriyle dolduruyoruz.

Çoklu doymamış yağ asitlerinin oda sıcaklığında bile kolaylıkla hasar gördüğünü düşünürsek, markette satılan bu yağların daha biz tüketmeden çoktan hasar görmüş olduğunu anlayabiliriz.

Bu yağlar aynı zamanda trans yağ asitleri de içeriyor olabilir. Bir araştırma, Amerikan marketlerinde satılan bitkisel yağları araştırdı ve içlerindeki trans yağ asidi oranının %0.56 ve %4.2 arasında değiştiğini tespit etti.

Evet doğru. Bu yağlar, inanılmaz derecede zararlı olan trans yağ asitleri içeriyor. Trans yağ asitleri her türlü berbat hastalığa neden oluyor.

Bitkisel yağlar ve kalp hastalığı

Eskiden insanlar doymuş yağların kolesterolü yükselttiğini ve kalp hastalığına neden olduğunu düşünüyordu. Bu hipotezi ispatlamak için bir sürü para harcandı ama bir işe yaramadı. Artık dikkatler daha çok trans yağ asitlerine ve bitkisel yağlara dönüyor.

En az 8 kontrollü randomize çalışma doymuş yağlar yerine bitkisel yağların tüketimini araştırdı. Bu araştırmaların üçünde, bitkisel yağ tüketenlerin ölüm riski önemli ölçüde arttı. 4 araştırmada önemli bir fark görülmedi. Ve bir araştırmada bitkisel yağların tüketiminin sağlığa iyi geldiği görüldü ama bu araştırmanın güvenilirliği sorunluydu.

Bu yağların tüketimi ve hastalıkların yaygınlığını kıyasladığınız zaman ilginç bağlantılar görüyorsunuz.

Kanda bulunan Omega 6 oranı, kalp hastalığına bağlı ölümle oldukça bağlantılı:

mortality-and-omega-6-graph

Unutmayın ki bu araştırma sadece bağlantıyı gösteriyor ve Omega 6 yağlarının kesin suçlu olduğunu iddia edemeyiz ama en azından düşünmemizi gerektirir.

Bitkisel yağlar ve şiddet

Bitkisel yağ tüketimi ve şiddet arasında önemli bir bağlantı olduğunu gösteren gözlemsel araştırmalar var ve bu da, bu yağların zihinsel sağlığa olumsuz etkisi olabileceğini gösteriyor.

linoleic-acid-consumption-homicide

Bu veri sadece bağlantıyı gösteriyor. Yani Omega 6 yağlarının direk suçlu olduğunu göstermiyor ama bağlantı çok güçlü ve sadece farklı ülkeler arasında değil, aynı ülkedeki farklı zaman dilimleri için de çok istikrarlı.

Başka zararlı etkiler

vegetable-oilsAnne sütünde yüksek miktarda Omega-6 yağlarının bulunması, küçük çocuklarda bağışıklık sisteminin bozulmasıyla bağlantılı.

Hayvanlarda,bu yağların yüksek tüketimi karaciğerde yağ toplanmasına ve ciddi karaciğer hasarına neden oluyor. Birkaç başka araştırma, hayvanlarda Omega-6 açısından zengin bir diyet takip edildiğinde kanser riskinin arttığını gösteriyor. Bu yağların daha bir sürü zararlı etkisi var ve hepsini bu yazıda ele alamayız.

Ama gerçek şu ki pek çok kronik Batı hastalığında bu yağlar çok önemli role sahip.

Nelerden uzak durmalıyız ve yerine ne kullanmalıyız?

Öncelikle belirtmeliyim ki bütün bitkisel yağlar kötü değil. Mesela Hindistan cevizi yağı ve zeytin yağı çok sağlıklı.

Yüksek Omega 6 içeren ve uzak durmanız gereken yağ çeşitleri şunlar:

  • Soya yağı
  • Kanola yağı
  • Mısırözü yağı
  • Yalancı safran yağı
  • Pamuk yağı
  • Ayçiçek yağı
  • Fıstık yağı
  • Susam yağı
  • Kolza yağı
  • Pirinç yağı

Aynı zamanda tüm margarinlerden ve yalancı tereyağlardan uzuk durun.

Yemek yapmak için en uygun yağlar doymuş yağlar çünkü yüksek ısıda çok stabiller. Tereyağı veya hindistan cevizi yağı bu sınıfta.

Zeytin yağı da yemek yapmak için çok ideal.

Sonuç olarak

Pek çok beslenme uzmanı hala bu yağları sağlıklıymış gibi tavsiye ediyor ve doymuş yağlar yerine bu yağları tüketin diyor. Bu da araştırmadan, bilgilenmeden kör bir şekilde var olan dogmaları takip etmenin insanlığa nasıl zarar verebileceğini gösteriyor.

Paylaş
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Yorumlar

avatar
5000